Tình hình thiếu hụt lao động trầm trọng tại Nhật và cơ hội cho công nhân Việt Nam

Do chính sách kích thích kinh tế của thủ tướng Nhật Shinzo Abe trong 3 năm từ khi lên nắm quyền (2012), nhu cầu nhân lực tại Nhật Bản ngày càng gia tăng; cụ thể là tỉ lệ thất nghiệp đã giảm xuống còn 3%, số cơ hội việc làm cho mỗi ứng viên là 1,74, tỉ lệ cao nhất kể từ năm 1992. Tuy nhiên dân số trong độ tuổi lao động tại Nhật đang giảm dần, ước tính khoảng 1 triệu người mỗi năm. Trước tình hình này, đã có nhiều giải pháp được đưa ra từ phía chính phủ lẫn doanh nghiệp để lấp các chỗ trống trên thị trường lao động, theo Financial Times số tháng 9-2016.

Trong các lĩnh vực cần lao động giá rẻ, một số công ty như tập đoàn bán lẻ Lawson đã có sáng kiến mở rộng nguồn tuyển. Họ đã đề ra một chương trình chỉ dành cho đối tượng sinh viên sắp du học tại Nhật (không phân biệt ngành học, học phí, visa). Các sinh viên này sẽ được đào tạo các cách giao tiếp lịch sự để chào đón khách trong vòng 1 tháng tại các trung tâm đào tạo của Lawson ở nước mình trước khi lên đường sang Nhật. Việc đào tạo sẽ giúp các sinh viên này dễ dàng tìm được công việc bán thời gian trong hàng ngàn cửa hàng tiện lợi của Lawson tại Nhật. Tại Việt Nam, kế hoạch của Lawson là tuyển chọn 100 sinh viên trong năm đầu tiên và mở rộng trong những năm tiếp theo, đại diện hãng này cho biết. Số này sẽ được đào tạo tại Hà Nội hoặc TP.HCM.

Động thái của Lawson chỉ là một trong nhiều hoạt động thúc đẩy tỉ lệ nhập cư ngắn hạn gia tăng mạnh mẽ. Theo thống kê, số người nước ngoài ở Nhật đã tăng tới gần 10%, lên đến 2,2 triệu người, trong đó số lượng thực tập kỹ thuật tăng 27%, sinh viên nước ngoài tăng 36%. Vì nhập cư vĩnh viễn được kiểm soát rất chặt chẽ nên nhập cư ngắn hạn là giải pháp mà các công ty Nhật dùng để kiểm soát lạm phát tiền lương, với tỉ lệ công nhân nhập cư chiếm 10-15% trong tổng số công việc được tạo ra trong hơn 3 năm qua dưới thời Abe.

Ngoài ra, trong một số lĩnh vực chủ yếu dành cho người nhập cư ngắn hạn như thực tập kỹ thuật tại các công ty công nghệ cao, chính phủ đã áp dụng một loại visa ngắn hạn để thu hút thêm công nhân từ các nước phát triển đến tham gia các chương trình đào tạo có thể kéo dài tới 3 năm. Con số này đã tăng từ 41.178 lên 192.655 người, trong đó hơn phân nửa là người Trung Quốc. Tỉ lệ thực tập viên người Việt Nam cũng tăng đáng kể, lên tới 7.581 người, gấp 3 lần so với trước. Tỉ lệ này cho thấy mối quan hệ công nghiệp ngày càng chặt chẽ giữa nền kinh tế vào loại hàng đầu thế giới Nhật bản và nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh Việt Nam. Số lượng sinh viên du học tại Nhật cũng tăng từ 65.760 lên 246.679 cùng với việc chính phủ mở rộng visa cho phép làm thêm bán thời gian. Số lượng này đã có sự chuyển biến mạnh mẽ nhờ kinh tế được khôi phục sau thảm họa sóng thần-hạt nhân ở Fukushima năm 2011. Tuy nhiên động lực chân thực của hầu hết sinh viên là học nên nhóm này chỉ bù đắp được một phần nhỏ trong bức tranh thiếu hụt lao động tại Nhật.

Trong chương trình tập sự kỹ thuật, ngoài các tập sự chân chính cũng có những lao động giá rẻ được ngụy trang để bổ sung nhân lực vào các ngành cần công nhân trình độ thấp, giáo sư kinh tế Fukao đến từ đại học Keio cho biết. Do đó, mặc dù chính sách nhập cư ngắn hạn đã giảm bớt áp lực về lao động giá rẻ nhưng với các công ty cần lao động trình độ cao, tình hình vẫn rất bi đát. Cho đến nay mới chỉ có vài ngàn người đến Nhật trong một số chương trình dành cho công nhân nước ngoài có kỹ năng tốt. Chính phủ phải tiếp tục cải thiện chính sách cho nhóm này, đặc biệt là trong các ngành như điều dưỡng y tế dù việc gia tăng nhập cư vẫn gây tranh cãi. Theo giáo sư Fukao, trong bối cảnh thiếu hụt lao động trầm trọng, sự kháng cự lao động nhập cư đang giảm dần và chính phủ nên khôi phục lại kế hoạch cấp visa cho các ứng viên dựa theo trình độ Nhật ngữ dưới trào cựu thủ tướng Junichiro Koizumi.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *